Trust & Check – nowy status zaufanego przedsiębiorcy w n-UKC. Co wiemy po publikacji przepisów?

Trust & Check – czym właściwie jest nowy status?

Reforma unijnego prawa celnego przestała być już tylko projektem. 19 września 2026 r. opublikowano Rozporządzenie (UE) 2026/2108 ustanawiające nowy Unijny Kodeks Celny.

Jedną z najważniejszych zmian dla przedsiębiorców jest wprowadzenie statusu Trust & Check trader.

To rozwiązanie ma stworzyć nowy poziom współpracy pomiędzy przedsiębiorcą a administracją celną. Firma otrzyma daleko idące uproszczenia. W zamian będzie musiała zapewnić organom znacznie większą przejrzystość swoich procesów i danych.

Co ważne, Trust & Check nie zastępuje AEO. W ostatecznej wersji nowego UKC oba statusy funkcjonują obok siebie. Trust & Check będzie jednak rozwiązaniem przeznaczonym dla przedsiębiorców spełniających bardziej wymagające kryteria.

Idea Trust & Check opiera się na bardzo prostym założeniu.

Im większe zaufanie administracji celnej do przedsiębiorcy, tym mniej aktywnej ingerencji organu powinno być potrzebne przy codziennych operacjach.

Nie będzie to jednak zaufanie oparte wyłącznie na wcześniejszej historii firmy.

Przedsiębiorca Trust & Check ma zapewnić organom możliwość znacznie szerszego wglądu w swoje procesy. Kluczową rolę odegra tutaj dostęp do danych oraz systemów elektronicznych przedsiębiorstwa.

Nowy UKC wymaga, aby przedsiębiorca posiadał system elektroniczny przekazujący lub udostępniający organom dane możliwie blisko czasu rzeczywistego.

Dane mają dotyczyć zarówno przepływu towarów, jak i zgodności operacji z wymaganiami dotyczącymi tych towarów.

To zasadnicza zmiana filozofii kontroli celnej.

W tradycyjnym modelu przedsiębiorca składa deklarację, a organ ją analizuje. Model Trust & Check w większym stopniu opiera się na ciągłym dostępie administracji do danych przedsiębiorcy.

Kto będzie mógł ubiegać się o Trust & Check?

Zgodnie z art. 31 n-UKC o status może ubiegać się importer, eksporter albo przedstawiciel pośredni.

Podmiot musi mieć siedzibę na obszarze celnym Unii Europejskiej. Musi również prowadzić regularne operacje celne w ramach swojej działalności przez co najmniej dwa lata.

Przed wydaniem statusu organy będą mogły analizować dane przedsiębiorcy z ostatnich trzech lat.

Już na tym etapie widać więc, że Trust & Check nie będzie rozwiązaniem dla firm dopiero rozpoczynających działalność celną.

Status ma być przeznaczony dla przedsiębiorców posiadających odpowiednio dojrzałe procesy i historię pozwalającą administracji ocenić ich wiarygodność.

eksport towarów do Wielkiej Brytanii

Jakie kryteria trzeba będzie spełnić?

Kryteria Trust & Check w dużej części rozwijają wymagania znane przedsiębiorcom z systemu AEO.

Przedsiębiorca będzie musiał wykazać między innymi:

  • odpowiedni poziom zgodności z przepisami,
  • wysoki poziom kontroli nad działalnością i przepływem towarów,
  • odpowiednie procedury zarządzania pozwoleniami i wymaganiami regulacyjnymi,
  • właściwe reagowanie na stwierdzone niezgodności,
  • odpowiednią wypłacalność finansową,
  • kompetencje zawodowe związane z prowadzoną działalnością,
  • właściwe standardy bezpieczeństwa i ochrony,
  • odpowiednie procedury dotyczące bezpieczeństwa produktów.

Nowością będzie również wymaganie dotyczące kompetencji związanych z korzystaniem z EU Customs Data Hub.

Największa różnica pojawia się jednak w obszarze danych.

Dane niemal w czasie rzeczywistym – klucz do Trust & Check

To prawdopodobnie najważniejszy element całego modelu.

Przedsiębiorca Trust & Check będzie musiał posiadać system elektroniczny pozwalający przekazywać lub udostępniać organom celnym informacje możliwie blisko czasu rzeczywistego.

W zależności od konkretnej sytuacji dostęp może obejmować między innymi:

  • ewidencje celne,
  • dane potrzebne do kontroli prawidłowości długu celnego,
  • system księgowy,
  • dokumentację handlową i transportową,
  • systemy logistyczne oraz trackingowe,
  • informacje pozwalające określić status celny i lokalizację towaru,
  • pozwolenia oraz zezwolenia wynikające z innych przepisów.

Dane te mają być udostępniane między innymi za pośrednictwem EU Customs Data Hub.

W praktyce przygotowanie do Trust & Check będzie więc znacznie szersze niż samo przygotowanie procedur celnych.

Trzeba będzie przeanalizować również architekturę systemów IT, jakość danych oraz ich dostępność.

dokumenty do odprawy celnej

Co przedsiębiorca otrzyma w zamian?

Większa transparentność ma zostać powiązana z realnymi uproszczeniami.

I właśnie tutaj Trust & Check staje się szczególnie interesujący.

Nowy UKC przewiduje możliwość umożliwienia takim przedsiębiorcom samodzielnego zwalniania towarów w imieniu organów celnych.

Towary mogą zostać zwolnione po ich przybyciu do miejsca prowadzenia działalności importera, właściciela albo odbiorcy. Analogiczne rozwiązanie przewidziano dla wysyłek eksportowych.

Warunkiem jest wcześniejsze udostępnienie wymaganych danych oraz informacji o przybyciu lub wysyłce towaru.

To znacznie więcej niż klasyczne uproszczenie dokumentacyjne.

Administracja celna może w takim modelu odejść od konieczności aktywnego uczestnictwa w każdej pojedynczej operacji.

Trust & Check może sam wykonywać niektóre kontrole

Nowy UKC idzie jeszcze dalej.

Organy celne będą mogły zezwolić przedsiębiorcy Trust & Check na wykonywanie określonych kontroli towarów znajdujących się pod dozorem celnym.

W przypadku kontroli wynikających z innych regulacji potrzebna będzie współpraca z właściwymi organami. Możliwe będzie również uzgodnienie odpowiedniego planu kontroli.

Takie rozwiązanie pokazuje, jak daleko ma sięgać nowy model współpracy.

Przedsiębiorca nie jest w nim wyłącznie podmiotem poddawanym kontroli. Może stać się aktywnym elementem systemu nadzoru nad prawidłowym przepływem towarów.

Oczywiście oznacza to również znacznie większą odpowiedzialność.

Trust & Check a kontrole celne

Status ma być również uwzględniany korzystnie przy zarządzaniu ryzykiem celnym.

Przedsiębiorcy Trust & Check mają korzystać z większych ułatwień podczas kontroli niż pozostali przedsiębiorcy.

Nie oznacza to jednak braku kontroli.

Wręcz przeciwnie – system zakłada bardzo ścisły monitoring spełniania kryteriów.

Organy celne będą przeprowadzały pogłębiony monitoring co najmniej raz na dwa lata. Ma on obejmować także wizytę w siedzibie lub lokalizacji przedsiębiorcy.

Kontrola będzie dotyczyć między innymi praktycznego stosowania procedur wymaganych dla statusu Trust & Check.

Model jest więc oparty na wymianie:

mniej ingerencji w pojedyncze operacje – w zamian za większą transparentność całego systemu przedsiębiorstwa.

Trust & Check a AEO – czy AEO zniknie?

Nie.

To jedna z najważniejszych różnic pomiędzy wcześniejszymi założeniami reformy a opublikowanym ostatecznie n-UKC.

Nowy kodeks utrzymuje status AEO. Jednocześnie wprowadza bardziej zaawansowany status Trust & Check.

W praktyce możemy więc mówić o dwóch poziomach współpracy z administracją celną.

AEO nadal będzie umożliwiać korzystanie z przewidzianych prawem uproszczeń. Trust & Check ma natomiast oferować dodatkowe korzyści przedsiębiorcom gotowym na znacznie szerszą integrację swoich procesów z administracją celną.

Nie powinniśmy więc traktować Trust & Check jako zwykłej zmiany nazwy AEO.

To jakościowo inny model.

Szczególnie ważna będzie rola przedstawicielstwa celnego

Nowe przepisy zawierają również istotne rozwiązania dotyczące przedstawicieli celnych.

Przedstawiciel posiadający status Trust & Check będzie uznawany za Trust & Check przy działaniu jako przedstawiciel pośredni.

Przy przedstawicielstwie bezpośrednim sytuacja będzie zależała również od statusu reprezentowanego przedsiębiorcy.

Ma to duże znaczenie dla agencji celnych oraz przedsiębiorstw korzystających z outsourcingu procesów celnych.

Model przedstawicielstwa może bowiem wpływać na możliwość wykorzystania części korzyści wynikających ze statusu.

Czy warto już dziś przygotowywać się do Trust & Check?

Tak, choć nie chodzi jeszcze o samo składanie wniosku.

Pełne funkcjonowanie nowego modelu jest powiązane między innymi z budową EU Customs Data Hub oraz kolejnymi etapami wdrażania reformy.

Już teraz można jednak ocenić, jak daleko przedsiębiorstwo znajduje się od wymagań Trust & Check.

Szczególnie warto przeanalizować:

  • jakość danych celnych,
  • integrację systemów celnych, księgowych i logistycznych,
  • możliwość identyfikacji lokalizacji i statusu towarów,
  • system kontroli wewnętrznej,
  • zarządzanie pozwoleniami i zgodnością,
  • procedury raportowania nieprawidłowości,
  • kompetencje personelu,
  • proces zarządzania ryzykiem celnym.

Dla firm posiadających obecnie AEO część fundamentów już istnieje.

Największym wyzwaniem może okazać się nie sama dokumentacja, lecz poziom integracji danych i systemów IT z przyszłym środowiskiem celnym UE.

Trust & Check zmienia filozofię współpracy z administracją celną

Nowy status dobrze pokazuje kierunek całej reformy.

System celny UE ma coraz mniej opierać się na pojedynczym zgłoszeniu celnym. Znacznie większe znaczenie będą miały dane dostępne w całym łańcuchu dostaw.

Administracja otrzyma szerszy obraz operacji przedsiębiorcy. Przedsiębiorcy o najwyższym poziomie wiarygodności mają natomiast korzystać z większej autonomii.

Dlatego Trust & Check może stać się jednym z najważniejszych elementów przyszłego modelu obsługi celnej w Unii Europejskiej.

Dla przedsiębiorstw oznacza to jednak konieczność wcześniejszego przygotowania.

W DTA pomagamy firmom w uzyskaniu i utrzymaniu statusu AEO oraz w budowie systemów compliance dla procesów celnych.

Wraz z wdrażaniem nowego UKC będziemy również wspierać przedsiębiorców w analizie gotowości do Trust & Check.

Możemy ocenić obecne procedury, system kontroli wewnętrznej, jakość danych oraz organizację procesów celnych. Dzięki temu łatwiej będzie określić, które elementy spełniają już nowe wymagania, a które trzeba będzie odpowiednio dostosować.

Nowy UKC zmienia sposób myślenia o zaufanym przedsiębiorcy. W modelu Trust & Check zaufanie będzie coraz silniej oparte na danych, transparentności oraz rzeczywistej kontroli nad całym procesem celnym.

    Ekspert DTA,autorka artykułu

    Maria Gankiewicz-Hasiak

    Manager ds. Regulacji i Optymalizacji Procesów Celnych

    Maria Gankiewicz-Hasiak

    Pełnomocnik AEO i agent celny z 11-letnim doświadczeniem w logistyce i procesach celnych. Specjalistka ds. optymalizacji procedur celnych, audytu i kontroli operacyjnej w firmach logistyczno-spedycyjnych.

    Jak możemy Ci pomóc?